Człowiek od zamierzchłych czasów marzył o
długim i zdrowym życiu. Alchemicy przez wieki szukali eliksiru młodości.
Bardziej nowoczesnymi metodami posługują się obecnie naukowcy – z niewiele
lepszym skutkiem.
Starość i starzenie się – to pojęcia, które nie zostały jeszcze jednoznacznie
zdefiniowane, zarówno przez nauki biologiczne jak i społeczne. Pierwsze z tych
pojęć traktowane jest jako zjawisko, faza życiowa, drugie natomiast jest
procesem
Starość jako etap, stan w życiu człowieka ma charakter statyczny, starzenie się
natomiast, traktowane jako proces rozwojowy jest zjawiskiem dynamicznym.
Postępujące zmiany społeczno – ekonomiczne, coraz szybszy postęp techniczno –
informatyczny, wzrost stopy życiowej ludności, rozwój i osiągnięcia medycyny,
przyczyniają się do wydłużenia życia ludzkiego. Konsekwencją tego jest szybszy
wzrost liczby osób w podeszłym wieku, niż liczby osób nowo narodzonych.
O tym, że starość jest nieunikniona wie każdy z nas, starzejemy się wszyscy.
Starość
(zależnie od jednostki, od społeczeństwa) przebiega w różny sposób, ma różne
oblicza. Starość nie powinna być utożsamiana z chorobą, gdyż jest etapem
rozwoju osobniczego następującym po okresie dojrzałości. W przeszłości
utożsamiano starzenie się z pojawiającą się i stopniowo postępującą niewydolnością
ważną dla życia narządów. Czym jest dokładnie starzenie się? Oznacza ono
stopniowe zmniejszenie rezerwy czynnościowej narządów, które zmniejszają
możliwość zachowania równowagi wewnątrzustrojowej. Jest to proces ciągły i
nieodwracalny. Starzenie się ma duże znaczenie indywidualne i społeczne,
ponieważ zbliża człowieka do okresu starości.
Granice starości są bardzo płynne a sam proces starzenia się przebiega etapami.
Najpierw jest etap starzenia się społecznego, dopiero później następuje
starzenie fizyczne. Starzenie zależy od sposobu i warunków życia. Odmiennie
będzie przebiegało u mężczyzn i kobiet, inaczej na wsi i w mieście. Do
najczęściej spotykanych zalicza się 4
okresy starości:
Do
najważniejszych problemów ludzi starszych można zaliczyć samotność, chorobę,
inwalidztwo, życie w ubóstwie, poczucie nieprzydatności. Wszystkie te problemy
wskazują na istniejącą marginalizację osób starszych jako zbiorowości, czego
przykładem może być stopniowe eliminowanie ich z aktywnego życia zawodowego i
społecznego w momencie przekraczania granicy wieku emerytalnego.
Osoby starsze boją się nie tylko chorób i niepełnosprawności, ale także
osamotnienia i nietolerancji, gdyż w dzisiejszych czasach panuje „kult
młodości”. Wiadomym jest, że wraz z wiekiem człowiek słabnie. Ma to swój
negatywny skutek nie tylko dla osoby starzejącej się. Jest to dla niej samej
zagrożenie ze względu na osoby i przedmioty ją otaczające, gdyż może ona stać
się potencjalną ofiarą napaści, kradzieży, itp. oraz nie radzić sobie z
niektórymi czynnościami wymagającymi użycia większej siły.
Proces starzenia się społeczeństw obserwowany jest od ponad ćwierć wieku,
polega na systematycznym wzroście udziału ludzi starszych w całej populacji. W
literaturze przedmiotu proces starzenia się rozpatrywany jest w trzech głównych
aspektach: biologicznym czas biologicznego starzenia się warunkują także (poza genami)
warunki zewnętrzne: przyrodnicze, społeczno – ekonomiczne, kulturowe),
psychologicznym (starzenie się psychiczne to działanie czasu na osobowość
człowieka oraz na jego życie emocjonalne i duchowe) oraz społecznym (stopniowe
wycofanie się z życia społeczno – zawodowego).
Starość jest okresem trudnym, człowiek musi zostać do niej odpowiednio
przygotowany. Na to, jak jest ten okres przeżywany, mają wpływ różne czynniki
zarówno indywidualne, w tym genetyczne, jak i społeczne. Ludzie starsi staja
się coraz mniej sprawni, coraz więcej chorują. Rozwój geriatrii i gerontologii
przyczyniają się do postępu w działaniach na rzecz poprawy jakości życia w
okresie starości. Powszechne przygotowanie się do starości stanowi nowe
wyzwanie dla współczesnych społeczeństw. Zasadnicze znaczenie w procesie
edukacji dla dobrego przeżywania starości ma motywowanie ludzi do aktywności:
tak fizycznej, jak i intelektualnej. TKKF w ramach ogólnokrajowego programu
prowadzi Ośrodki Terapii Ruchowej III Wieku, w których osoby starsze mają szanse
na aktywizacje psychoruchową. W nich próbuje się zmieniać i dostosowywać
ćwiczenia do sprawności i wydolności seniorów.
Rozumiemy, że w miarę przybywania lat potrzeby człowieka się zmieniają, gdyż
zmienia się perspektywa życiowa. Z jednej strony ogromnej wagi nabierają
banalne sprawy dnia codziennego, z którymi starszy człowiek boryka się z coraz
większymi trudnościami na skutek postępującej słabości własnego organizmu, a z
drugiej strony ambicje i motywacje, które kierowały zachowaniem i dążeniami w
latach wcześniejszych, odchodzą powoli w cień. Pojawia się refleksja dotycząca
przeszłości. Coraz częściej myśli się o przyszłości i końcu własnego życia.
Pojawiają się smutek i strach.
Największym problemem społecznym ludzi starszych jest samotność. Często
człowiek starszy znajduje się w niekorzystnej sytuacji we własnej rodzinie,
dlatego też gdański ośrodek organizuje wiele spotkań integracyjnych i
aktywizujących.
Zdaniem większości
naukowców, homo sapiens został zaprogramowany przez ewolucję na najwyżej 130
lat życia. Nijiro Tokuda, najstarszy Japończyk, przedstawiciel narodu słynącego
z długowieczności, wywodzący się z prawdziwej rodziny matuzalemów, zmarł dwa
dni po 111. urodzinach.
Na 127 mln mieszkańców Japonii ponad 25,6 tys. ma sto lat lub więcej, a liczba
osób, które przeżyły cały wiek, wzrasta we wszystkich zamożnych krajach
uprzemysłowionych. Szacuje się, że wśród obecnych trzydziestokilkulatków co
ósmy doczeka setnych urodzin, w 2050 r. przeciętna długość życia będzie zaś
wynosić stulecie. Fenomen ten ma wiele przyczyn – lepsza opieka lekarska,
zdrowa dieta, zlikwidowanie epidemii, klęsk głodowych itp. Badacze wciąż jednak
zastanawiają się, dlaczego jedni żyją dłużej niż drudzy i jakie czynniki
wpływają na długowieczność.
Od dawna wiadomo,
że na razie jedynym skutecznym sposobem przedłużania życia jest ograniczenie
ilości spożywanych kalorii, na skutek, czego zwalnia metabolizm. Mitochondria,
te „komórkowe elektrownie”, wytwarzają mniej szkodliwych wolnych rodników
tlenowych, spada temperatura we wnętrzu organizmu, który w następstwie zużywa
mniej energii. Głodzone myszy i szczury żyły do 30% dłużej, nawet kiedy
zredukowano pożywienie zwierzętom już w średnim wieku.
Ograniczenie kalorii powstrzymywało też rozwój nowotworów w organizmach
gryzoni. Ostatnie badania wskazują jednak, że skuteczne jest nie tylko
ograniczanie kalorii, lecz także odpowiedni dobór diety. Wiele produktów
spożywczych powstaje przy udziale drożdży. Drożdże najwyraźniej w specyficzny i
negatywny sposób oddziałują na przemianę materii. Czyżby pragnący dłużej
radować się tym światem powinni wystrzegać się drożdżowych placków?
Regularna aktywność
ruchowa i higieniczny tryb życia – to zasady, którymi powinien się kierować
każdy starszy człowiek. Taki harmonijny styl życia, zapewnia ludziom dobry stan
zdrowia zarówno fizycznego, jaki i psychicznego oraz społecznego. Im człowiek
jest starszy, tym większy wpływ na jego jakość jego życia, czyli sprawność,
wydolność, a co się wiąże z samodzielnością i niezależnością, mają regularne
specjalistyczne ćwiczenia fizyczne(kinezygerontoprofilaktyka).