OJCIEC UKAZUJĄCY WALORY WYCHOWAWCZE REKREACJI FIZYCZNEJ W RODZINIE
Ojcostwo to najważniejsza kariera mężczyzny
(Pulikowski 2000). Ojcowskiej miłości potrzebuje każdy człowiek. Najbardziej
jednak potrzebują jej dzieci i młodzież w okresie
dojrzewania. Otwarta i życzliwa miłość ojca to azyl bezpieczeństwa dla żony i
dzieci. Miłość ojca jest więc źródłem radości, szczęścia i pokoju w życiu
człowieka. ojcostwo to szczególny rodzaj przywództwa umożliwiający dziecku
wejście w rzeczywistość otaczającego świata. Mądry ojciec nigdy nie dopuści do
tego aby jego współdziałanie z dzieckiem zostało ograniczone.
Ojciec to również osoba świadomie wychowująca przez aktywność ruchową,
sport do rekreacji fizycznej. Jednak wychowawcza rola uprawiania aktywności
fizycznej może być spełniona tylko pod warunkiem, że będzie zawierała sytuacje
wychowujące, takie jak: sytuacje wysiłku, sytuacje dążenia do celu, pokonywania
zmęczenia, współdziałania, udzie- lania pomocy, a nawet rezygnacji z własnego
dobra na rzecz drugiej osoby. Gdy takich sytuacji nie ma, pojawia się
rywalizacja za wszelką cenę umacniająca egoizm.
Ojcostwo ludzkie wyraża się przede wszystkim w chęci przekazywania życia
w sposób hojny i zarazem odpowiedzialny oraz w odpowiedzialności za powołaną do
bytu rodzinę.
Ojcostwo nie jest tak silnie wpisane w naturę mężczyzny, jak
macierzyństwo jest wpisane w naturę kobiety. Tej roli musi się mężczyzna długo
uczyć i stopniowo do niego dorastać, dojrzewając psychicznie, duchowo i podejmując
coraz bardziej odpowiedzialne zadania i obowiązki, a nade wszystko ucząc się
panowania całkowitego nad sobą, zwłaszcza nad swoimi popędami (biotonusem).
Zdobycie panowania na sobą jest u mężczyzny podstawowym warunkiem odpowiedniej
postawy w stosunku do innych, do kobiety, dziecka, społeczeństwa. Postawa
ojcostwa tworzy się więc przez długi okres rozwoju i dojrzewania młodego
mężczyzny, a krystalizuje się i w pełni dochodzi do głosu po założeniu rodziny, przez fakt posiadania dzieci i opieki nad nimi.
Rola
ojca w rodzinie realizuje się przez szereg różnych funkcji (Wolicki, 1999).
Funkcja rodzinotwórcza polega na tworzeniu rodziny od zewnątrz, na-
dając życiu rodzinnemu pewne ramy zewnętrzne, organizacyjno -strukturalne. On
ustala normy życia i postępowania, rozdziela obowiązki i prawa członków
rodziny, wyznacza zadania i prace do wykonania, on określa dobro wspólne
rodziny. W specjalny sposób łączy życie rodziny z życiem szerszej społeczności.
Ustala typ wzajemnych relacji, jakie będą łączyć rodzinę ze środowiskiem pozarodzinnym.
Ojciec najczęściej reprezentuje rodzinę na zewnątrz, zapewnia rodzinie
utrzymanie. Do ojca należy planowanie, przewidywanie, programowanie. Przez to
wszystko ojciec wnosi w życie wspólny rodzinny element stałości, stabilizacji,
po- czucia bezpieczeństwa, pewności posiadania mocnego oparcia wżyciu. W ten
sposób przyczynia się do zachowania integralności rodziny.
Funkcja podtrzymująca ojca polega na
udzielaniu żonie pomocy, darzeniu troską i opieką, udzielaniu oparcia duchowego
i psychicznego w trudnych chwilach związanych z ciążą, porodem i wychowaniem
dzieci.
Funkcja prokreacyjno-opiekuńcza dotyczy szczególnej odpowiedzialności
wynikającej z faktu, iż jest zawsze płodny, musi niejako decydować za dwoje.
Stąd odpowiedzialne rodzicielstwo wymaga od ojca wcześniejszego opanowania i
kontrolowania popędu seksualnego na przykład przez uprawianie sportu.
Przekazawszy życie powinien otoczyć najstaranniejszą opieką dziecko poczęte w
łonie matki. Od postawy ojca przede wszystkim zależy dalszy los dziecka.
Obecnie postuluje się aby podczas porodu ojciec był blisko matki. Po porodzie
powinien nawiązać kontakt z dzieckiem, co przyczynia się do rozwijania
zainteresowań i zamiłowań u dziecka, poszerzania informacji o świecie, ludziach
i życiu.
Funkcja wychowawcza ojca wzrasta w miarę wzrastania i dojrzewania
dziecka poczynając od 7 roku życia. Ojciec kochający i kochany przez nie, jest
uosobieniem wszelkich cnót i zalet, jest kimś najpotężniejszym, najmądrzejszym,
najlepszym i najważniejszym. Podziw dla ojca łączy się u dziecka z chęcią
naśladowania go. Naśladownictwo ojca przechodzi z czasem w identyfikację, a
więc w całościowe upodobnianie się do modelu ojca, psychiczne utożsamienie się
z nim. Dzięki temu procesowi dziecko zdobywa znajomość roli męskiej, roli
związanej z płcią i przygotowuje się do pełnienia w przyszłości tak ważnych
społecznie ról takich jak: małżeńska i rodzicielska. Liczne badania
potwierdzają dziedziczenie społeczne. Warunkiem koniecznym takiego
dziedziczenia jest udana identyfikacja z rodzicem własnej płci, a więc u
chłopca z ojcem. Identyfikacja dziecka z ojcem warunkuje także rozwój moralny,
rozwój jego sumienia, wartościowania i ocen moralnych.
Ojciec pełni rolę przewodnika w odkrywaniu świata. Uczy orientacji w układach
międzyludzkich, w przerwach, obowiązkach i normach regulujących ludzkie życie,
w wymaganiach i ograniczeniach, zakazach i nakazach. Uczy rezygnacji,
wyrzeczenia, ofiary, podporządkowania się innym ludziom, posłuszeństwa,
odpowiedzialności, obowiązkowości, sumienności, karności i dyscypliny,
przestrzegania porządku dnia i poszanowania wspólnego dobra rodziny. Uczy też
panowania nad sobą, kontrolowania odruchów i reakcji, znoszenia bólu i
przykrości, uczy cierpliwości i męstwa. Ukazuje dziecku plany życiowe, cele do
których warto dążyć, pokonywać trudności i przeciwności. Wyrabia zwłaszcza u
syna, mocny i wytrwały charakter, pobudza do szlachetnej walki o prawdziwe
wartości, szukania nowych rozwiązań w twórczości i wynalazczości. Służy radą w
podejmowaniu życiowych decyzji o wyborze zawodu, powołania, wyboru partnera do
małżeństwa. Taki ojciec pozostaje na zawsze przyjacielem swoich dzieci, będzie
otoczony największym szacunkiem i miłością.
Miłość ojcowska nie jest bezwarunkowa jak miłość macierzyńska. Oj- ciec
kocha dziecko za to, że spełnia pewne oczekiwania, np. jest grzeczne, dobrze
się uczy. Miłość ojca nie jest wszechogarniająca, kocha cechy zgodne z jego
wymaganiami, nie jest też wszechobecna.
Ojciec nie potrafi kochać dziecka
bezustannie, gdy ono osiąga dojrzałość. Miłość ojca do dziecka ma tendencję do
zaniku.
Obecność ojca w rodzinie ma fundamentalne
znaczenie dla synów i córek. Synowie pozbawieni możliwości stałego obcowania z
ojcem, po założeniu własnych rodzin często nie umieją właściwie spełnić szeregu
ról rodzicielskich, tworzą sobie spaczony obraz cech "prawdziwego
mężczyzny" z nadmierną liczbą cech agresywnych, brakiem wyrzutów sumienia
i upośledzenia tzw. uczuciowości wyższej.
Dla córek obecność ojca w rodzinie ma
wielkie znaczenie w zakresie kształtowania odpowiednich postaw normalnych po to
by mogły one, poprzez obserwację u ojców typowo męskich cech zachowania się,
lepiej później rozumieć własnych mężów i synów. Do cech zachowania się ojca,
które oddziaływują na córki należy zrównoważenie psychiczne jako najważniejszy
czynnik kształtujący psychikę. Z obserwacji zachowań ojca kształtują one pogląd
na mężczyzn w ogóle (Pospieszy I 1976).
Rodzina stanowi centrum życia
społecznego, a ojcostwo podobnie jak macierzyństwo, jest fundamentem rodziny.
Wszystkim mężczyznom, którzy realizują odpowiedzialne, pełne miłości i troski, silne ojcostwo, a jednocześnie uważają je za swoje najważniejsze zadanie należy się głęboki szacunek i uznanie. Charakteryzuje je miłość i odpowiedzialność, konsekwencja w dążeniu do celu, stanowczość, cierpliwość, postawa altruizmu i poczucia humoru. W rozważaniach na temat ojcostwa i męskości nie można pominąć zagadnienia męstwa. Współcześnie, walory męstwa zmieniły swoje klasyczne znaczenie odnoszące się do postawy mężczyzny na polu walki. Słowo męstwo coraz bardziej wychodzi też z codziennego użytku. Dziś mówimy raczej o odwadze rozumianej jako odwaga cywilna. Cechami, które z całą pewnością kojarzą się z ideałem mężczyzny jest sprawność fizyczna (siła, wytrzymałość, szybkość, zwinność). Inne było ich znaczenie w czasach minionych, kiedy miały decydujący wpływ na losy człowieka, inne jest w dzisiejszej rzeczywistości świata maszyn, komputerów i rakiet. Po- nad wszelką wątpliwość wiadomo bowiem, że degradacja fizyczna człowieka pociąga za sobą ujemne skutki w rozwoju i dojrzewaniu całej jego osobowości. Dlatego troska mężczyzny, a zarazem. ojca o rozwój i utrzymanie naturalnych możliwości fizycznych, w odniesieniu do siebie i dzieci, stanowi ważny kierunek jego wysiłków wychowawczych i samowychowawczych. Ojcostwo jest również relacją, szczególnym rodzajem więzi osobowej z dzieckiem przejawiającej się w przewodnictwie i współdziałaniu z dzieckiem, umożliwiającym kontakt i wymianę emocjonalną.
W relacji z synem ojciec jest dla niego
wzorem czy modelem męskości. Troska ojca o rodzinę, jego zachowania, postawy,
poglądy, sprawność fizyczna, zainteresowania, sposób spędzania czasu wolnego,
wszystko to wpływa na proces identyfikacji syna. Nawet wówczas, gdy ojciec jest
w rodzinie nieobecny, co wydaje się paradoksem, ojciec pozostaje modelem
męskości, zachowań i postaw dla synów (Meissner 1999).
Synowie i córki będą podziwiać i szanować ojca, jeżeli będzie odnosił
sukcesy w życiu zawodowym i społecznym, ale potrzebują również ojca jako
towarzysza do gier i zabaw ruchowych, co pozwala ojcu na bycie przyjacielem
swoich dzieci. Mąż i ojciec musi troszczyć się o edukację fizyczną zwłaszcza
chłopców. Jeżeli mężczyzna odrzuci ten przywilej, wówczas negatywnie oddziałuje
na życie, gdyż ten w przyszłości będzie twierdzić, że aktywność ruchowa jest
tylko dla kobiet.
Relacja ojciec -córka ma inny charakter i znaczenie. Dla córki ojciec
jest kimś, kto ma duży wpływ na kształtowanie jej życia uczuciowego. Dziewczyna
mająca dobry, serdeczny kontakt uczuciowy z ojcem ma właściwe odniesienie do
kolegów (Meissner 1999, Pospieszy I 1976). Czyli relacja ojciec -córka ma
pośredni wpływ na kształtowanie jej postaw i zachowań dotyczących czasu wolnego
i aktywności ruchowej. Dla córki najważniejsza jest życzliwa miłość ojca.
Ojciec, który cieszy się swoją córką, zachęca ją do aktywnego spędzania czasu,
jest z niej dumny i w pewnym sensie zachwycony jest uczestnictwem w sekcji
gimnastyki, tańca czy innej dyscypliny. Akceptacja tego co robi córka, co
reprezentuje wpływa na to, że ma ona poczucie własnej wartości, jest pogodna i
czuje się bezpiecznie. Braki takich kontaktów z ojcem przejawiają się potem u
dziewcząt jakąś powierzchownością, nie akceptowaniem siebie, poczuciem, że są
jakieś gorsze i niekochane.
Wystarczy życzliwe spojrzenie i jedno
zdanie "podobasz mi się jak ćwiczysz". W mediach publicznych i
komercyjnych wizerunek ojca w czasie wolnym często ukazuje go jako spragnionego
piwosza, kochanka, a nawet erotomana. Istnieją też pewne pozytywne obrazy
ukazujące sens roli ojca w wychowaniu dzieci do aktywnego spędzania czasu
wolnego. Ukazują one rolę ojca w zabawach z dziećmi. Od urodzenia do dorosłości
ojcowie bardziej uczestniczą w zabawach z dziećmi niż w opiece nad nimi. Zabawa
z ojcem jest fizycznie stymulująca, dostarcza niezapomnianych przeżyć. Dzieci w
młodszym wieku wolą zabawę z tatą niż z mamą. W przypadku dzieci starszych jest
to wspólna praca fizyczna wymagają- ca sprawdzania i porównywania zdolności i
umiejętności fizycznych.
H. Olechnowicz (1999) uważa, ze wspólne
zabawy ojca i syna -zapasy, mocowanie się, wypróbowywanie stają się doskonałym
izolatorem przed agresywnymi zachowaniami dzieci. Od niepamiętnych czasów
ojcowie bawili się z dziećmi w zapasy, walki, w których dziecko uczy się, że
nie do przyjęcia jest kopanie, gryzienie, bicie. Niestety większość rodziców
woli zapłacić i posłać dziecko do klubu niż poświecić czas osobisty na tego
typu zabawy.
W rozmowach z kolegami, którzy są ojcami
często słyszałam jak sami zarzucali sobie, że zbyt mało czasu poświęcają
dzieciom, starają się jednak codziennie z nimi rozmawiać. Wspólne zabawy i ruch
to sfera marzeń, twierdzą, że są zbyt zmęczeni obowiązkami zawodowymi i brakuje
im czasu.
Kim więc jest oraz kim powinien być
współczesny ojciec w procesie wychowania do rekreacji fizycznej?
Na wstępie wspomniałam, że istotą
ojcostwa jest miłość i odpowiedzialność wyrażona altruistyczną troską o
wszechstronny rozwój wszystkich członków rodziny. Dotyczy kształtowania
dojrzałej postawy wobec aktywnego fizycznie spędzania czasu wolnego, ukazywania
wartości zdrowotnych i hedonistycznych, tkwiących we wspólnej aktywności
ruchowej. Ojciec, ma swój udział w wychowaniu dziecka przez pomoc w pokonywaniu
abnegacji i bierności w wyborze aktywności ruchowej jako cennej formy
poprawiającej: wydolność, odporność, usprawniającej i regenerującej organizm.
Dzisiaj w dobie wyeliminowania wysiłku
fizycznego z codziennego życia człowieka tak bardzo potrzeba autorytetu
przekonująco zachęcającego do rekreacji ruchowej umacniającej zdrowie.
Zdrowie jako wartość fundamentalna stanowi kapitał, który bardzo ułatwia
odkrywanie i realizowanie wszystkich innych wartości.
Pamiętajmy, że ojciec ukazujący wychowawcze
walory aktywności ruchowej jest wzorem osobowości dla dorastającego syna i
córki.. Dorosłe dzieci będą dbały o takiego ojca, nie pozwolą na przedwczesny
zanik potrzeby ruchu, który jest jednym z pierwszych objawów starzenia się
motorycznego (Łobożewicz i wsp.1994).