Wobec kilku telefonów i zapytań(po ukazaniu się artykułu w Gazecie Wyborczej „Ruszył Sopocki Bank Czasu”  Emilii Salach 06-01-2006 , z dn.06-01-2006 21:01), -> http://miasta.gazeta.pl/trojmiasto/1,35612,3101876.html  

My,  jako organizacja czasu wolnego spróbujemy wyjaśnić  pojęcie  „Czasu wolnego” czasu

(Z Wikipedii, wolnej encyklopedii.)    http://pl.wikipedia.org/wiki/Czas_wolny

Czas wolny – to czas którym dysponuje człowiek po wykonaniu obowiązkowych czynności takich jak nauka, praca, czynności związane z codziennym życiem.

Czas wolny przeznaczany jest zazwyczaj na różnego rodzaju zajęcia rekreacyjne:

 

POJĘCIE REKREACJI,  którą w większości zajmuje się TKKF.

Słowo rekreacja, wywodzi się od łacińskiego "recreo" (przywrócić do życia, wzmocnić, pokrzepić, a także na nowo stworzyć) jest używany w co najmniej trzech znaczeniach.

-Po pierwsze -rozumiane jest jako zespół zachowań, które realizuje człowiek w czasie wolnym.

-Po drugie -jako proces wypoczynku, rozumiany jako regeneracja sił i usuwanie skutków zmęczenia

-Po trzecie -jako zjawisko społeczno-kulturowe związane ze wzrostem ilości czasu wolnego oraz związane z tym formy zachowań ludzi.

 

Istotnym warunkiem działalności rekreacyjnej jest zagospodarowanie czasu wolnego jak najlepiej dla zdrowia człowieka(psychicznego, fizycznego i społecznego). Jest to czas bez obowiązków, przeznaczony na zajęcia dowolne w formie biernej lub czynnej. Jest to pojęcie wieloznaczne mające różne znaczenie w różnych sytuacjach i dla poszczególnych ludzi zależnie od ich osobistej kultury.

Zasadniczo za czas wolny, jako kategorię czasu, uważa się czas, który pozostaje człowiekowi po wypełnieniu przez niego obowiązków zawodowych, domowych, szkolnych i który jest przeznaczony na odpoczynek, rozrywkę i rozwój osobowości.

Czas wolny wypełniają zajęcia ukierunkowane różnymi potrzebami, zainteresowaniami oraz cechami jednostek i grup. Stosownie do celu mogą mieć one charakter edukacyjny, integracyjny, rekreacyjny, kulturalny, kompensacyjny, wychowawczy itp. Dlatego też twierdzi się, iż pojęcie czasu wolnego jest wielofunkcyjne, bowiem sposób jego wykorzystania i motywy są mocno zróżnicowane.

Rekreacją nazywa się te zajęcia, które są podejmowane w czasie wolnym dla odpoczynku, pomnażania zdrowia, rozrywki i samodoskonalenia, obejmujące wszelkie formy aktywności, nie tylko ruchowe(sportu dla wszystkich). Działalność ta ma cechować się aktywnością, dobrowolnością, bezinteresownością i przyjemnością. Ma zapewnić sprawność i kondycję fizyczną przy dobrym zdrowiu i samopoczuciu.

Jak podaje literatura, rekreacja fizyczna, zwana też ruchową, sportem masowym, "sportem dla wszystkich", aktywnym wypoczynkiem, masową kulturą fizyczną, a nawet „sportowaniem się”, wyróżnia się specyficznym zespołem czynności związanych z ruchem i wysiłkiem fizycznym. Mają one zapewnić biologiczną sprawność organizmu, jednocześnie usprawnić psychiczne i społeczne funkcjonowanie jednostki poszerzając sferę jej zainteresowań i możliwości (za dr Toczek-Wemer).

ZNACZENIE REKREACJI RUCHOWEJ  w  życiu   dzieci i młodzieży

Współczesny człowiek i jego życie jest pełne zagrożeń, co niszczy równowagę osobniczą, która poddawana jest wielu szkodliwym czynnikom.

Zjawiskami kompensacyjnymi wobec współczesnego życia są rekreacja i turystyka. To ruch jest najskuteczniejszym środkiem służącym lepszemu zdrowiu jednostki, a także populacji. Wartość tego właśnie środka należy postrzegać biorąc pod uwagę całość cyklu życiowego człowieka od dzieciństwa do późnej starości.

W okresie dzieciństwa i młodości dominuje funkcja  rozwojowa rekreacji ruchowej. Jej znaczenie polega na korzystnej stymulacji rozwoju fizycznego przez kształtowanie czynnościowych i morfologicznych cech ustroju warunkujących jego zdolności adaptacyjne. W tym to okresie organizm wytwarza podstawę, która będzie procentować w dalszym życiu. W czasie tym ogromne znaczenie ruchu polega na kompensacji przeciążeń związanych z nauką oraz korekcji odchyleń w rozwoju psychofizycznym. Na tym etapie życia są to wspólne zadania dla rekreacji ruchowej, turystyki i wychowania fizycznego.

Aktywność ruchowa (fizyczna) jest rozumiana jako zachowanie się i postępowanie człowieka, w którym składowa motoryczna jest dominującą i odnosi się do konkretnego rodzaju zachowania ruchowego lub do sumy wszystkich zachowań ruchowych (za  dr Toczek-Wemer).

To właśnie określony poziom aktywności ruchowej (fizycznej) jest wymagany do utrzymania dobrego zdrowia. Odpowiednio dozowana aktywność ruchowa jest najbardziej skuteczną metodą zapobiegania wczesnej niesprawności. Człowiek pragnie przecież być sprawny i móc działać przez długie lata. Może to osiągnąć przez podejmowanie zadań wymagających określonych umiejętności i sprawności ruchowych, których poziom trudności systematycznie wzrasta. Z tym wiąże się konieczność osiągania coraz wyższych i ściśle określonych zadań ruchowych, co potęguje potrzebę doskonalenia się i utrwala zainteresowania różnorodnymi formami działalności ruchowej. Działalność ta obejmuje indywidualne lub zespołowe wykonywanie czynności przynoszących odpoczynek, rozrywkę, sprawność, zdrowie. Ponadto rozwija osobowość oraz wykorzystuje ruch jako środek oddziaływania na organizm w zależności od potrzeb i zainteresowań. To właśnie stanowi rekreacyjną działalność ruchową. Biopsychiczne uwarunkowania i społeczne wartości wytyczają wychowanie do rekreacji i turystyki, co jest też ważnym elementem edukacyjnym.

 

SPORT W RODZINIE W DZIAŁALNOŚCI TKKF

  TKKF stowarzyszenie wyższej użyteczności publicznej -powołane zostało do życia 3 maja 1957 roku jako jedno z pierwszych towarzystw w świecie upowszechniających "Sport dla wszystkich". W swej bez mała 50-letniej działalności realizuje konsekwentnie cel, jakim jest zwiększenie aktywności fizycznej polskiego społeczeństwa poprzez promowanie zdrowego stylu życia, kreowanie potrzeb i aktywnych postaw wobec osobistej kultury fizycznej oraz oferowanie atrakcyjnych propozycji aktywnego ruchowo wypoczynku określonym grupom społecznym.

  Wiodące kierunki w działalności programowej TKKF-u w tym okresie to:

   Oczywiście sport w rozumieniu sportu powszechnego, do którego ma prawo każdy człowiek bez względu na wiek, status społeczny, sprawność czy inwalidztwo, sport bez barier.

Od pierwszych lat działalności, podstawowym odbiorcą oferty programowej TKKF była rodzina, która jest ważnym ogniwem w kształtowaniu wzorców wykorzystania wolnego czasu, prozdrowotnego stylu życia, potrzeb i nawyków w zakresie aktywności ruchowej.

    Od początku lat 60 ubiegłego stulecia Towarzystwo przygotowuje i wdraża nowoczesną ofertę programową dla rodzin pod nazwą "sport w rodzinie". Hasło o walorach higieniczno -zdrowotnych i akcentach społecznych. Należy je również rozumieć jako drogę do upowszechnienia kultury fizycznej w społeczeństwie, upowszechnienia zdrowego stylu życia.

    TKKF proponuje rodzinie model spędzania wolnego czasu, w którym podkreśla się to, jak pisze H. Rozwadowska, żeby w rodzinie panował "duch sportu", aby wszyscy rozumieli wartość aktywnego ruchowo wypoczynku, wzajemnie się do niego zachęcali, umieli sami w podstawowym zakresie dbać o rozwój fizyczny -własny i członków rodziny.

    Według planu TKKF, propozycja sportu w rodzinie powinna polegać na uświadamianiu, informowaniu, edukowaniu i nauczaniu. Oferta skierowana do rodziny, na przestrzeni funkcjonowania TKKF, zmieniała się w zależności od uwarunkowań społeczno -ekonomicznych, od potrzeb tendencji i mody w "sporcie dla wszystkich".

    Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej dociera do rodziny poprzez osiedla mieszkaniowe, zakłady pracy, ośrodki wypoczynku, ogrody działkowe. Są to obecnie bardzo zaniedbane obszary działań w zakresie rekreacji ruchowej.

   "Sport w rodzinie" realizowany jest przez TKKF  w różnych formach, najpopularniejsze z nich to:

·         masowe imprezy sportowo -rekreacyjne o charakterze wielopokoleniowym,

·         imprezy i akcje promocyjne,

·         sportowo -rekreacyjne obozy i wczasy rodzinne,

·         stałe zespoły ćwiczebne,

·         rodzinne formy turystyczne.

    W ofercie rekreacyjnej dla rodzin uwzględnić należy potrzeby aktywnego ruchowo wypoczynku w najbliższym otoczeniu, w miejscu zamieszkania, które jest środowiskiem społeczno wychowawczym o wielorakim działaniu, pełni również ważną rolę w zaspokajaniu zdrowotno -wypoczynkowych potrzeb mieszkańców.

    Osiedle jest terenem integracji międzypokoleniowej, naturalnym miejscem społecznego współdziałania, może stać się też miejscem upowszechniania zdrowego stylu życia nasyconego aktywnością ruchową. Charakterystyczna dla rekreacji ruchowej atmosfera radości, zabawy, obok odnowy psychicznej może przyczynić się do integracji rodziny, umocnienia więzi sąsiedzkiej.

    Codzienna rekreacja ruchowa realizowana jest przede wszystkim w miejscu zamieszkania, w pobliżu domu, jej regularne uprawianie zależy od skrócenia do minimum czynności przygotowawczych: dojścia czy dojazdu do miejsca ćwiczeń, przebrania się, umycia się itp. Miejsce do ćwiczeń w pobliżu domu pozwala na rezygnację z tych czynności przygotowawczych, które często stanowią przeszkodę w regularnym uprawianiu rekreacji ruchowej.

    Wizja osiedla przyszłości musi uwzględnić, obok nowoczesnej bazy dla wypoczynku, również tworzenie modelu programowego uwzględniającego potrzeby różnych grup wiekowych.

    W koncepcji programu rekreacyjnego w miejscu zamieszkania nie może zabraknąć propozycji dla rodzin.

    Niestety w osiedlach brak koncepcji programowej całorocznej działalności sportowo-rekreacyjnej. Sytuacja w zakresie rekreacji osiedlowej uległa po roku 1990 pogorszeniu. Niepokojącym zjawiskiem jest brak w osiedlach nadzoru nad organizacją "sportu dla wszystkich".

    TKKF posiada znaczny dorobek w zakresie upowszechniania rodzinnych form rekreacji ruchowej w miejscu zamieszkania. Do roku 1990 osiedlowe ogniska TKKF-u pełniły wiodącą rolę w organizacji rodzinnej rekreacji w różnych ciekawych formach sportowych, turystycznych, kulturalno -rozrywkowych. Organizowały:

    Jedna z najpóźniejszych akcji z inicjatywy TKKF to "Kosz na każdym osiedlu" (od 1996 r. , wspierana przez UKFiT).

TKKF już w 1963 r. podpisało porozumienie o współpracy z Centralnym Związkiem Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego( o sporcie dla wszystkich w osiedlach spółdzielczych).

    W latach 1970-1980 TKKF włączyło się aktywnie w akcję budowy osiedlowych placów -terenów rekreacyjnych. Zlecało opracowanie projektów prostych urządzeń takich jak, wielofunkcyjne zestawy gimnastyczne, ścieżki zdrowia, trasy biegowe, rowerowe, boiska do gier zespołowych, rekreacyjnych, plac zabaw itp. Bardzo ciekawe rozwiązania rekreacyjne dla terenów osiedlowych przedstawił w latach siedemdziesiątych XX wieku Wojciech Zabłocki, między innymi tor zdrowia fizycznego, ściany do ćwiczeń symulacyjnych i piłki nożnej, koszykówki, tenisa, stojaki do rzutów, boiska wielofunkcyjne, skocznie itp.

    Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej posiada również znaczny dorobek w zakresie upowszechnienia "sportu w rodzinie" na działkach, w ośrodkach wypoczynku urlopowego i weekendowego.

    W 1978 r. Z.G. TKKF podpisał umowę o współpracy z Krajową Radą Pracowniczych Ogrodów Działkowych. Powstały ogniska, które organizowały różnorodne formy sportowo -rekreacyjne, kulturalne dla działkowiczów i ich rodzin.

    Od 1960 r. TKKF kieruje do rodzin ciekawą ofertę urlopowo -wakacyjną: sportowo -rekreacyjne obozy i wczasy w ośrodku Szkoleniowo -Rekreacyjnym TKKF w Sierakowie Wlk. (a wcześniej w Pucku), których celem jest kreowanie prozdrowego, aktywnego ruchowo wypoczynku. Podczas tych wczasów specjaliści, instruktorzy rekreacji ruchowej realizują bogaty program sportowo -rekreacyjny, turystyczny, kulturalno -rozrywkowy -również dla rodzin.

    Wczasy są jedną z szans wdrożenia wszystkich członków rodziny do systematycznej aktywności ruchowej oraz tworzenia wzorców aktywnych zachowań w czasie wolnym. Obecność na wczasach innych rodzin stwarza możliwości organizacji ciekawych form, np. turniejów rodzinnych, biwaków, wycieczek itp.

    Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej dociera również do szkoły w zakresie upowszechniania "sportu w rodzinie".

    W roku 1999 opracowano program "Rodzinny sport dla wszystkich -program edukacji wczesnoszkolnej", który poddano sondażom środowiskowym. Program ten zakłada udział TKKF w organizacji i realizacji pozalekcyjnych i pozaszkolnych form aktywności sportowej dla dzieci i rodziców w okresie wczesnoszkolnym. Przykładem może być np. godzina sportu w rodzinie w soboty, jako 4. godzina wychowania fizycznego, za którą płacić powinny samorządy lokalne.

    W programie tym zakłada się współdziałanie szkoły, placówek pozaszkolnych, TKKF i jednostek samorządowych w zakresie rozwoju sportu rodzinnego. Program skierowany do rodzin, realizowany w szkole i poza nią sprzyja aktywizacji rodziców w działaniach edukacyjno -wychowawczych szkoły jak i kreowaniu prozdrowotnego stylu życia rodziny.

    W ostatnich kilkunastu latach TKKF kreuje modę na aktywną turystykę rodzinną -przywraca jej tradycje poprzez organizowanie wycieczek oraz rajdów pieszych i rowerowych, spływów kajakowych, rejsów żeglarskich, których celem jest nie tylko aktywny wypoczynek, ale również integracja rodziny, przeciwdziałanie patologiom, promowanie zachowań prozdrowotnych.

    Przykładem może być: Ogólnopolski Rajd Świętokrzyski, rodzinne imprezy turystyczne z okazji Światowego Dnia Turystyki itp.

    Jedną z ciekawszych form promocji "sportu w rodzinie" są imprezy sportowo -rekreacyjne dla rodzin wielopokoleniowych oraz amatorskie zawody rodzinne, których celem jest popularyzowanie tzw. "sportów całego życia", takich jak narciarstwo, łyżwiarstwo, tenis, tenis stołowy, pływanie, jazda na rowerze, kajakarstwo oraz tworzenie możliwości rodzinnej zabawy i rywalizacji sportowej dzieci, rodziców i dziadków.

    Formą mobilizującą rodzinę do regularnej aktywności ruchowej są rodzinne zespoły zajęć sportowych (stałe zespoły ćwiczebne -to utrwalona tradycją forma pracy ognisk TKKF) -jest to propozycja umożliwiająca rodzinom wspólne uprawianie gier sportowych, form kondycyjno-siłowych, gimnastyczno-tanecznych i innych.

    Do najważniejszych imprez i akcji promujących "Sport w rodzinie" należy zaliczyć:

    Można wymienić jeszcze wiele innych akcji inicjowanych przez TKKF np. "Bieg po zdrowie" wspólnie z telewizją (prowadzony przez Tomasza Hopfera ) lata 70; budowę ścieżki zdrowia również wiatach 70.

    TKKF jest organizacją najszerzej promującą a także realizującą idee i formy rodzinnego sportu dla wszystkich.

Organizuje ogólnopolskie i regionalne konferencje, seminaria i inne formy szkolenia i doszkolenia kadr dla sportu w rodzinie. Promuje Światowe i polskie doświadczenia i dorobek naukowy w tej dziedzinie. Na przykład w 1999 r. w Zakopanem odbyto się Ogólnopolskie seminarium nt. "Sport w rodzinie" z udziałem wybitnych specjalistów między innymi prof. Marii Trawińskiej, prof. Teresy Wolańskiej, prof. Ryszarda Winiarskiego, dr Sylwii Toczek -Werner innych.

   Stowarzyszenie to może również poszczycić się wieloma wydawnictwami dotyczącymi sportu w rodzinie. Są to materiały szkoleniowe, metodyczne, promocyjne itp. Pierwsza obszerniejsza publikacja na ten temat ukazała się w 1966 r. "Sport w rodzinie" pod red. H. Rozwadowskiej.

   Prowadzona działalność TKKF w zakresie upowszechniania rekreacji ruchowej w rodzinie potwierdza nowoczesność i elastyczność programu oraz form jego realizacji.

  Aktualnie realizowane kierunki działania TKKF są ściśle skorelowanie ze strategicznym celem Narodowego Programu Ochrony Zdrowia, zbieżne są ze strategią działania w zakresie "sportu dla wszystkich" państw Unii Europejskiej i Międzynarodowych Organizacji Sportu.

                                                                                                                                   Z materiałów -  Prof. Danuta Nałęcka

MATKA KREATORKĄ AKTYWNOŚCI RUCHOWEJ W RODZINIE

   Powszechnie znana potrzeba i znaczenie aktywności ruchowej współczesnej kobiety-matki wynika z widzenia podwójnej wartości jej zdrowia tj. własnego i przyszłych pokoleń. Wśród osób z dzieciństwa miejsce pierwsze zajmuje matka. Jej szczególnie zawdzięczamy to co dobrego w nas: życzliwość, bezinteresowność, serdeczność, wrażliwość, system wartości itp. To co mogą dać ręce i serce matki jest niedocenione i dla każdego z nas pozostanie tajemnicą (Kornas-Biela 1999). Aktualne funkcje społeczne kobiet i zmiana ich sytuacji życiowej powinny inspirować je do nowego spojrzenia na rzeczywistość społeczną i rodzinną oraz na swoje zadania w dziedzinie wychowania do aktywności ruchowej. Kobiety jako matki mogą znacząco wpływać na udział dzieci w rekreacji fizycznej (Nowak 2001). Jako wzory osobowe mogą wykorzystywać w tym celu metodę oddziaływania przykładem osobistym w procesie kształtowania postaw wobec kultury fizycznej. W związku z tym zwrócenie baczniejszej uwagi na zagadnienie kreatywnej roli matki w procesie wychowania do rekreacji fizycznej jest uzasadnione.

  Z punktu widzenia wychowania do rekreacji ruchowej szczególne znaczenie w tej dziedzinie przypisuje się matkom małych dzieci, a zwłaszcza dzieci w wieku przedszkolnym. Biorąc pod uwagę podatność wieku przedszkolnego na wszelkie wpływy wychowawcze i powszechnie uznany w pedagogice pogląd, że nawyki wpajane przez dom rodzinny są najtrwalsze (Pośpieszyl 2002), niektórzy autorzy i chyba słusznie uważają, że problem wychowania do rekreacji dotyczy przede wszystkim rodzin z małymi dziećmi (Drabik i wsp. 1995).

  Zachowania dzieci w wieku przedszkolnym manifestują wielką potrzebę aktywności ruchowej. Zjawisko to powszechnie znane rodzicom i nauczycielom przedszkola nieraz staje się źródłem trudności w organizacji czasu dziecka. Naturalna ruchliwość przedszkolaków gwarantująca prawidłowy rozwój motoryczny, wyrażająca się fizjologiczną potrzebą aktywności oraz ujawniająca dziecięcą ciekawość świata jest w tym wieku ciągle narastającym źródłem wiedzy o otoczeniu, poznawaniu możliwości swojego ciała, budowaniu własnej wartości (Markis i wsp. 1999, Wilczkowski 2000).

  Jest to okres intensywnego rozwoju sprawności fizycznej, nabywania wielu umiejętności, które w efekcie dają dziecku poczucie panowania nad własnym ciałem. Dzieci między 3 a 7 rokiem życia z dużą łatwością opanowują jazdę na nartach, łyżwach, wrotkach, rowerze, szybko uczą się reguł rożnych gier i zabaw ruchowych. Dzieje się tak jednak dzięki spełnieniu podstawowego warunku ze strony dorosłych tj. stworzeniu dziecku zewnętrznych warunków i okazji do tzw. wyżycia się ruchowego, ale nade wszystko dzięki pozwoleniu mu na samodzielne próbowanie swoich możliwości ruchowych i spontaniczną aktywność. Często występująca obawa o bezpieczeństwo dziecka nie może przerodzić się w instrument hamujący naturalną ruchliwość dziecka i jego dążenie do swobody i samodzielności, bowiem aktywna postawa dziecka wobec wszelkiego rodzaju wyzwań jest czynnikiem rozstrzygającym o powodzeniu w wielu sytuacjach.

  Z chwilą pojawienia się pierwszego dziecka rodzi się w rodzinie nowa potrzeba i nowa rola rodziców w zakresie wychowania do fizycznego. Wiele zależy tu od matki, od jej znajomości potrzeb dziecka, bowiem nawet najbardziej gorąca miłość do dziecka ze strony innych członków rodziny -aczkolwiek niesłychanie ważna -nie zastąpi matczynych umiejętności przyswajania dziecku takich nawyków ruchowych, których nikt inny nie utrwali, a które będą procentowały przez całe życie.

  Styl życia matki i jej stosunek do własnego, aktywnego wypoczynku i swojej rodziny wpływa na wyrabianie nawyków uprawiania ćwiczeń, zabaw ruchowych i sportów przez dzieci, które uczestniczą we wspólnych zajęciach w czasie wolnym obserwują zachowania rodziców. Jednak na dziecko łatwiej wpływa przykład matki niż ojca gdyż łączą je z matką silniejsze i delikatniejsze więzy (Bogdanowicz 1991, Pośpieszy' 2000), a okres dzieciństwa tradycyjnie uważany za decydujący o dalszym rozwoju daje dużą szansę na realizację edukacji zdrowotnej poprzez aktywne wykorzystanie czasu wolnego w rodzinie (Kowalska 2000, Majchrzak 2000).

  Usprawnianie dziecka poprzez podtrzymywanie naturalnej potrzeby ruchu pełni funkcję stymulującą rozwój, która wymaga od matki dobrej znajomości dziecka, jego preferencji i upodobań, ale również i ograniczeń. Prawidłowe spełnienie tej funkcji wiąże się z posiadaniem ogólnej wiedzy z zakresu psychologii rozwoju dziecka wdanym wieku i zasadniczo dotyczy dwóch spraw:

  Kreatywna rola matki w procesie wychowania do czasu wolnego i aktywności ruchowej jest ważnym zadaniem w realizacji macierzyństwa, bowiem macierzyństwo nie wyraża się jedynie w wydaniu dziecka na świat, ale również w jego wychowaniu. Jest posługą wychowawczą wobec dziecka. Wychowanie do aktywności ruchowej jest jedną z trudniej- szych sztuk i wymaga szczególnej troski i współdziałania ze strony kobiet, bowiem na nich ciągle jeszcze spoczywa ciężar obowiązków wychowawczych w rodzinie (Kołodziej 2001). Trzeba samemu być, by móc drugiego współtworzyć. Wychowywać -to kształtować harmonijnie człowieka, przekazywać wartości. Przekazuje się je nie tylko słowem, ale przede wszystkim własnym przykładem( Kołodziej 1999). .

   To matka najczęściej jako wzór osobowy wpływa na formowanie postaw dzieci wobec różnych przejawów życia w tym zdrowia i rekreacji fizycznej (Nowak 2001). Matka -pisze D. Kornas-Biela (1999) jest uśmiechem dla przychodzącego na świat dziecka, przewodniczką dla jego pierwszych kroków, oparciem w okresie dorastania i punktem odniesienia na jego dalszej drodze życia.

Przeświadczenie o potrzebie wychowania do rekreacji fizycznej w naszym kraju staje się coraz bardziej powszechne i wspierane coraz liczniejszymi badaniami naukowymi (Kędzior 2000, Piech 2002). Poszerzenie zadań rodziców o wychowanie do rekreacji fizycznej stwarza matce nową, pozytywną sytuację wychowawczą w specyficznych warunkach zabawy i rozrywki, co korzystnie przyczynia się do integracji rodziny. Jako jedna z głównych korzyści rekreacji w rodzinie -pisze T. Wolańska (1996) jest rola scalająca rodzinę, narażoną współcześnie na wiele wpływów dezintegrujących.

   Aktywność ruchowa matki z dzieckiem sprzyja kształtowaniu postaw prospołecznych, przybierających postać interakcji toczącej się między dwoma podmiotami (wychowawcą i wychowankiem), mającymi swoje indywidualne cechy i w sposób aktywny nawzajem oddziaływujące na siebie. Wzajemna otwartość matki na potrzebę ruchu dziecka i odwrotnie, oznacza udostępnienie i odbiór wartości skoncentrowanych na dobru wspólnym. Dopiero spełnienie tych warunków może zagwarantować wychowanie dziecka, umiejącego być "z drugim" i "dla drugich", funkcjonować w grupie społecznej (Tyszkowa 1996, Budzyńska 2001). Przez rekreację w rodzinie zachodzi jakby sprzężenie zwrotne: dzieci poprzez swoją naturalną potrzebę ruchu prowokują matki do aktywności ruchowej, a aktywność fizyczna matki stanowi dla dziecka wzór do naśladowania. Związek matki z dzieckiem jest czymś wyjątkowym. Matką jest się nie przez posiadanie dziecka, ale przez istnienie w relacji z nim. Miłość jaką matka żywi do dziecka wbrew pozorom nie zostaje bez odpowiedzi, bowiem miłość zawsze rodzi miłość. Dziecko samo nie może jeszcze świadomie odpowiedzieć nawet najdrobniejszym aktem miłości. Dzieje się tak, że ono samo nieznaną mocą daje matce ogromną radość, czyniąc ją szczęśliwą, by ona znów tę miłość mogła ku niemu kierować. Jest to szczególna relacja osobowa, gdy tak szczerze i bezinteresownie radość jednego człowieka jest radością drugiego, a dobro jednego jest dobrem drugiego. Jest to możliwe, ponieważ u podstaw relacji matka -dziecko leży prawdziwa miłość (Soszyńska 1999). Na fundamencie miłości tworzy się w domu sprzyjająca atmosfera do rozwijania rekreacji ruchowej w rodzinie.

   Wychowanie do rekreacji w XXI wieku staje się jednym z podstawowych obowiązków opiekuńczo-wychowawczych wobec dziecka. Wspólne systematyczne spędzanie czasu wolnego jest okazją do bliskich i stałych kontaktów matki z dzieckiem. Jest to dobry moment do przeżywania szczególnej radości czerpanej z poznawania i odkrywania nowego człowieka, który nie tylko rośnie i rozwija się na oczach matki, ale który zadziwia, zaciekawia i wzbogaca przeżycia dnia codziennego. Dzieje się tak -pisze G. Soszyńska (1999) dzięki dziecięcej świeżości uczuć, spontaniczności zachowań i nie- przepartej potrzebie poznawania. Właśnie drogą obowiązku wychowania do aktywności ruchowej matka ma rzeczywistą możliwość poznawania świata od nowa, gdzie dziecięca radość czerpana z ruchu i odkrywania staje się jej radością, podobnie jak każdy sukces dziecka jest jej sukcesem.

   Kontakty codzienne w rodzinie w naszym "zapędzonym" życiu mają najczęściej charakter obligatoryjno-nakazowo-rozdzielczy. Nie sprzyja to otwieraniu się członków rodziny i zmniejsza szansę na wzajemne pozna- nie. Gramy najczęściej role ojca, matki, dziadków czy dzieci. Atmosfera spędzania czasu wolnego w formie aktywności ruchowej, w zbiorowej zabawie odpręża i otwiera jego uczestników na wzajemne poznanie, wzbudza zaufanie i czyni odpowiedzialnymi za jego przebieg i radość ze "sportowania" oraz "bycia razem" z wyboru a nie z nakazu.

   Na skutki edukacyjne tego rodzinnego przedsięwzięcia ogromny wpływ ma postawa kobiety -matki, będącej na co dzień inicjatorką wszelkiej aktywności realizowanej w gronie rodzinnym. Od jej sprawności, umiejętności sportowych i zdolności organizacyjnych wypoczynku rodzinnego w dużej mierze zależy kształtowanie postaw prozdrowotnych i prospołecznych dzieci .

   Z licznych badań wynika, że najpopularniejszą formą rekreacji ruchowej są spacery (np. Parnicka 2002). Korzysta się z nich przez całe życie, choć osoby w różnym wieku kierują się różną motywacją. W przypadku matek, posiadających małe dzieci, ta forma aktywności wynika nie tyle z indywidualnych potrzeb matki, co z powinności i obowiązku wobec swojego dziecka. Spacery i zabawy na świeżym powietrzu zaspokajają u dzieci głód ruchu, dotleniają, hartują a jednocześnie wdrażają do regularnej aktywności ruchowej. Dają dobrą podstawę do szerszej .aktywności fizycznej, mającej służyć prawidłowemu rozwojowi fizycznemu dziecka.

   Spacer jest nie tylko ćwiczeniem ciała, ale jest także zajęciem aktywizującym rozwój psychiczno-umysłowy, szczególnie wówczas gdy spacerując z dzieckiem zaspakaja się jego ciekawość świata, poprzez odpowiedzi na nieustannie zadawane pytania, wymianę myśli i spostrzeżeń, zbieranie kwiatów, liści, kasztanów, poznawanie roślin, słuchanie śpiewu ptaków itp. Za pośrednictwem spaceru matki realizują podwójne za- danie: spełniają powinność wobec dziecka, a jednocześnie .same mają okazję do uzupełnienia pewnej dozy ruchu dla siebie. Należy jednak zauważyć, że spacer jest zbyt mało intensywną dawką ruchu dla dziecka w wieku przedszkolnym, które potrzebuje aktywności urozmaiconej, wzbogaconej różnymi zabawami i grami, które przynoszą wiele przyjemności, zadowolenia i korzyści zdrowotnych. Poza tym więź wytworzona we wspólnej zabawie ma trwały charakter, przyczynia się do integracji, wzmacnia więzi rodzinne, a także rozwija postawy poznawcze i przełamuje nudę. Zabawa poprzez swój spontaniczny charakter daje poczucie swobody i otwartości działania, stwarza możliwość wyżycia się w dowolnych formach ruchowych, pozbawia zewnętrznych przymusów. Dzięki  szczególnej więzi miłości jaka łączy matkę z dzieckiem w spontanicznych sytuacjach jest ona wstanie najbardziej skutecznie wykorzystać możliwości motoryczne dziecka i zarazić aktywnością ruchową.

    Mimo, iż na przestrzeni wielu lat napisano dość dużo na temat roli zabaw ruchowych w rodzinie jako drogi do jej scalenia i integracji, to jednak problem ten jest ciągle aktualny. Świadczy o tym program edukacji wczesnoszkolnej roku 2000, skierowany do rodzin z dziećmi 7 - 9 letnimi, którego celem jest pomoc rodzicom w realizacji procesu wychowania do aktywnego spędzania czasu wolnego ( Fąk 2000). Autorzy programu z myślą o integracji środowiska rodzinnego poprzez wspólne zabawy i gry ruchowe podkreślają znaczenie okresu wczesnoszkolnego w kształtowaniu nawyków całożyciowej aktywności ruchowej. W historii wychowania można znaleźć dowody na to, że zabawa od zawsze stanowiła i stanowi jedną z podstawowych form wychowania, a zabawa ruchowa w szczególności (Trześniowski 1995). Towarzyszy ona człowiekowi przez całe życie -przynosi radość, mobilizuje do wysiłków, sprzyja opanowaniu wiedzy i pomysłowości w szukaniu dróg dojścia do celu, pomnaża zdrowie, zbliża ludzi itp.

    To wielka sprawa wychowanie dzieci w radości czerpanej ze sportowania, które sprzyja wszechstronnemu wychowaniu przez ruch, będącym sam w sobie rozwojem. Rozwój w klimacie wspomagania pod czułą opieką matki niesie szczególne wartości -oceniane zarówno wżyciu jednostkowym, jak i rodzinnym, czy szerzej społecznym. W tym wymiarze - pisze Z. Żukowska (1998) należy postrzegać rolę kobiety -matki jako kreatorki aktywności sportowej w rodzinie poprzez zabawy i gry ruchowe. Z obowiązków i tradycji wychowania w polskiej rodzinie wynika jej szczególne znaczenie w kształtowaniu postaw młodego pokolenia wobec kultury fizycznej i zdrowego stylu życia. Specyficzne warunki zabawy są doskonałą sytuacją wychowawczą, w której rodzina ma okazję do bliższego i wszechstronnego poznania się, integracji i uczenia się rozwiązywania problemów na poziomie mikrośrodowiska. Bowiem zabawa dziecka w rodzinie to namiastka życia dorosłego, jego naśladowanie, gromadzenie doświadczeń, to czynność przygotowująca dziecko do funkcjonowania w makrośrodowisku. Wiele zabaw ruchowych to wbrew pozorom nie rozrywka -to praca doskonaląca zmysły, sprawność, jedyna dziedzina, w której dziecko może wykazać własną inicjatywę i niezależność. Zabawy ruchowe w sposób praktyczny poszerzają zasób umiejętności, które mają zastosowanie w codziennym życiu, pobudzają wyobraźnię i ambicję, napawają wiarą w siebie i często stają się źródłem zdrowego optymizmu. Jednocześnie stwarzają okazję do kształtowania dodatnich cech charakteru, takich jak: opanowanie, zdyscyplinowanie, wytrwałość, dokładność, uczciwość, odpowiedzialność, koleżeńskość, uczynność, itp. Przygotowują więc dzieci do współdziałania i współżycia w gronie rówieśników, co jest niezmiernie ważne w życiu dorosłym. Są Świetną formą rozwijającą indywidualne predyspozycje poszczególnych członków rodziny, a przede wszystkim znacznie wspomagają budowę poczucia własnej wartości. Wpływają efektywnie na poznawanie prawidłowości komunikowania się w grupie, uruchamiają procesy myślowe i emocjonalne, co powoduje uzewnętrznienie uczuć. Pozwalają również na uporządkowanie nurtujących problemów, poprzez chwilowe zapomnienie o nich. Podczas zabawy rodzina przekształca się w zespół koleżeński o stosunkach demokratycznych, egalitarnych, partnerskich, co stwarza możliwość bezpośrednich oddziaływań na siebie.

    Choć powszechnie wiadomo, że matka odgrywa decydującą rolę w kształtowaniu pozytywnych wzorów spędzania czasu wolnego, to jednak współczesna kobieta pracująca zawodowa często nie znajduje czasu na ten rodzaj aktywności w rodzinie. Zapomina o wartościach ponadczasowych takich jak sport, ruch i zabawa o czym świadczą liczne badania na ten temat (np. Chaty s 2001, Parnicka 2002).

    W nowoczesnym społeczeństwie sposób spędzania czasu wolnego bardziej decyduje o stylu życia rodziny niż praca zawodowa rodziców. Bierny i chaotyczny styl życia pozwala na tworzenie się tzw. "błędnego łańcucha", polegającego na tym, że rodzice nie posiadając nawyku aktywnego, kreatywnego, i bogatego w zajęcia ruchowe spędzania czasu wolnego, nie potrafią wyrabiać ich u swoich dzieci. Z kolei dzieci, stając się z biegiem czasu rodzicami, będą kontynuować tę bierną tradycję, przekazując ją następnym pokoleniom. Ową prawdę potwierdza wiele badań, między innymi M. Nowak {1998), W. Chatys {2001), z których wynika, że przyczyną negatywnego stosunku do aktywności ruchowej dzieci jest brak ze strony rodziców wzorów aktywnego spędzania czasu wolnego. Telewizyjno-konsumpcyjny styl życia w polskich rodzinach sprawia, że rodzinna aktywność ruchowa jest zjawiskiem sporadycznym. Rodzice, a szczególnie matki wykazują niewielką inicjatywę w organizowaniu zabaw i gier ruchowych dla swoich dzieci.

    Poziom i zakres wychowania do aktywnego spędzania czasu wolnego jest funkcją świadomości wychowawczej matek, która warunkuje intencjonalne i racjonalne organizowanie doświadczeń "dzieci w tym zakresie. Świadomość ta dotyczy wiedzy o roli, sposobach i formach racjonalnego wypoczywania, oraz możliwościach zagospodarowania czasu wolnego, znajomości standardów rozwojowych, warunkujących właściwy dobór treści i form aktywności w czasie wolnym dla określonego wieku. Od poczucia odpowiedzialności kobiety za zdrowie i samopoczucie członków rodziny zależą w dużej mierze ich nawyki i przekonania związane z czasem pracy i wypoczynku. Mimo wielu przeciwieństw i utrudnień wynikających z wielości ról pełnionych wżyciu przez kobietę, sposób wypoczywania i spożytkowania czasu wolnego jako integralnego elementu stylu życia dokonuje się właśnie przy ogromnym udziale matki.

    Z. Żukowska {1998) wskazuje, że kreatywna rola matki w sportowaniu rodzinnym zależy od takich czynników jak:

o podobnym stylu życia rodziny trzypokoleniowej (liczy się W szczególności sposób życia członków rodziny po linii żeńskiej: babć, matek, córek).

   Udział matek w kreacji rodzinnych zainteresowań aktywnością ruchową może przejawiać się w różnych formach i szerokiej gamie. Począwszy od osobistej gimnastyki porannej, poprzez różne dyscypliny sportowe , dając przykład, motywując, kształtując potrzeby, wdrażając do wspólne. go uczestnictwa, kibicując, tworząc w ten sposób klimat akceptacji dla rozwoju zainteresowań sportowych w rodzinie.

   Obok aktywnych form sportowania matka może inspirować rozwój biernych zainteresowań sportowych rodziny, chodząc z rodziną na mecze sportowe ulubionych zawodników i drużyn, kibicując im, organizując spektakle rodzinnych spotkań przy oglądaniu sprawozdań telewizyjnych z imprez sportowych, a na czas np. igrzysk olimpijskich czy mistrzostw świata w ulubionej dyscyplinie organizować czasem urlopowe formy rodzinnego uczestnictwa w ich odbiorze.

   Proces edukacji zdrowotnej w rodzinie najczęściej realizuje matka, przeciwstawiając się paleniu, piciu alkoholu, to ona głównie kreuje zdrowy styl życia. Od akceptacji matki dla aktywnych form spędzania czasu wolnego (weekendy, urlopy itp.) zależą głównie formy rekreacyjno-sportowe, realizowane na gruncie życia rodzinnego. Choć często ich inicjatorami są ojcowie, to bez pozytywnego nastawienia matek do tych form nie staną się one trwałym elementem stylu życia i nie zyskają pełnej akceptacji środowiska.

   Matka może być skuteczną kreatorką aktywności ruchowej w rodzinie przede wszystkim W dniach wolnych od pracy i w czasie urlopu. Takie aktywne formy wypoczynku wymagają przygotowania wydolności organizmu i aktualizowania sprawności motorycznej wszystkich członków rodziny do czekających zadań ruchowych. Weekendy mogą stać się udaną płaszczyzną kształtowania i podtrzymywania tej gotowości organizmu do aktywnych form wypoczynku urlopowego, stając się elementem integrującym rodzinę w tych poczynaniach. To właśnie matka może nadać im charakter wspaniałej zabawy, wprowadzając nawet elementy współzawodnictwa. Ten sposób spędzania czasu wolnego może przybrać niekiedy postać pikniku, wzbogaconego o spożywanie przygotowanych potraw i napojów w scenerii środowiska naturalnego. Matka, będąc kreatorką takich form weekendowego sportowania, tym samym przygotowuje rodzinę do pełnej aktywności sportowej w czasie urlopu bez zagrożenia , dla zdrowia, a służąc jego pomnażaniu.

 

                                                                                                                                             Z materiałów -  dr Urszula Parnicka

 

Szkoda, że Urząd Marszałkowski nie widzi potrzeby dofinansowywania zagospodarowania czasu wolnego,  zwłaszcza dzieci i młodzieży. Przez ostatnie dwie kadencje nie przekazał nawet, przysłowiowej złotówki dla programów Pomorskiego Związku TKKF, tym samym, były v-ice prezes UKFiT jako jedyny w Polsce zajął pierwsze miejsce, niestety od końca.