Kiedy grupa pionierska ekspertów sportu dla wszystkich Rady
Europy w styczniu 1998 roku zdefiniowała pojęcie "sportu dla
wszystkich" -Rada Europy nakreśliła także swoje cele drugoplanowe. Pojęcie
to stało się hasłem uznawanym obecnie i realizowanym w całym świecie we
wszystkich organizacjach i gremiach sportowych z Międzynarodowym Komitetem
Olimpijskim włącznie.
Warto też podkreślić,
że koncepcja sportu dla wszystkich jest całkowicie różna od rozumienia sportu w
sposób tradycyjny i klasyczny. Obejmuje nie tylko różne dyscypliny sportowe,
ale także, podobnie jak rekreacja fizyczna różne inne formy aktywności ruchowej
od zabaw i gier ruchowych począwszy, po tańce i turystyczne formy rekreacji.
Jest rzeczą jasną, że "sport dla wszystkich" jest dalszym etapem
nurtów w ruchu sportowym funkcjonujących wcześniej także i u nas pod nazwą
sportu rekreacyjnego i rekreacji fizycznej.
Przedstawiciele krajowych i narodowych władz kultury
fizycznej, sygnatariusze Europejskiej Karty Sportu dla Wszystkich w 1975 roku,
a następnie Europejskiej Karty Sportu ( 1992) z większym lub mniejszym
powodzeniem przyjmując idee "sportu dla wszystkich" stwarzają warunki
do jego rozwoju, umożliwiające szerokim grupom społecznym uprawianie sportu i
innych form aktywności fizycznej dostosowanej do możliwości zainteresowań i
potrzeb osób w różnym wieku, sprawności fizycznej, możliwości. Nie jest to
zadanie łatwe, ponieważ obejmuje w zasadzie wszystkich obywateli, a niektórzy
nawet twierdzą, że utopijne.
Przez 30 lat krótkiej historii sportu dla wszystkich w
Europie, historii poprzedzonej dekadami rozwoju rekreacji "trzeciej
drogi" (dritte Weg) itd. W krajach, które przyjęły politykę
upowszechniania sportu dla wszystkich doprowadzono w kulturze fizycznej do istotnych
zmian ilościowych i jakościowych w porównaniu ze stanem wyjściowym z końca lat
60- tych. Te zmiany charakteryzują się min.:
Od kiedy stwierdzono jak wielkie zagrożenia niesie życie w
warunkach współczesnej cywilizacji i jak niewiele może zrobić medycyna w
zakresie profilaktyki chorób cywilizacyjnych i wreszcie jak wiele zależy od
zdrowego stylu życia w skali populacyjnej, zaczęto postrzegać aktywność
sportową nie tylko jako forma przyjemnej zabawy, rozrywki pożyteczny sposób
spędzania wolnego czasu przez dzieci i młodzież, ale jako środek niezbędny dla
zdrowia i życia człowieka.
Dzisiejsze hasło "sport dla wszystkich " stało
się synonimem sportu powszechnego, prozdrowotnego, ustawicznego, w którym
uczestniczyć powinni wszyscy, od najmłodszych po seniorów. Uczestnikami takich
zajęć są nie tylko ludzie młodzi, sprawni fizycznie, utalentowani ruchowo,
których warto trenować z perspektywą osiągnięcia wyniku sportowego, ale także a
może przede wszystkim ci, których trzeba specjalnie pozyskiwać, zjednywać,
przekonywać, którzy są przeciętnie lub mniej sprawni, także ludzie starsi i
niepełnosprawni.
Tak rozumiany sport dla wszystkich powinien stać się
elementem Stylu Życia, codzienności, a nie jako coś odświętnego, z czego
korzysta się od czasu do czasu, podczas jakiegoś festynu, pikniku, weekendu czy
wakacji. Niestety taki właśnie wzór kontaktu ze sportem dominuje u przeciętnego
Polaka, na co wskazują wyniki badań sondażowych na temat uczestnictwa Polaków w
sporcie. W dodatku w przeciągu ostatnich kilku dekad sytuacja u nas nie uległa
istotnej poprawie w przeciwieństwie do trendów odnotowywanych w krajach
europejskich. W świetle statystyk np. Clearing House w Brukseli na przestrzeni
ostatnich dwóch dekad, w krajach, które przyjęły zdecydowaną politykę
ukierunkowaną na promocję sportu dla wszystkich, wystąpił gwałtowny istotny
przyrost osób systematycznie ćwiczących indywidualnie, bądź w grupach
zorganizowanych, a owe przyrosty spowodowała zdecydowana polityka władz
sportowych na wszystkich szczeblach administracji, głównie jednak szczebla
lokalnego, stwarzających dogodne warunki swoim mieszkańcom w różnym wieku
(dzieciom, kobietom, osobom niepełnosprawnym, emerytom, imigrantom i
bezrobotnym) do aktywności fizycznej, dla wypoczynku, pomnażania zdrowia i
samorealizacji.
Jednym z najważniejszych problemów dzisiejszej filozofii i
strategii życia jest troska każdego o własne zdrowie, a kultura fizyczna i
turystyka są właśnie jednym z podstawowych czynników tzw. zdrowia pozytywnego.
Dlatego uświadamianie ludziom potrzeby zdrowego stylu życia i stwarzanie
warunków do jego przestrzegania jest wyzwaniem dla stowarzyszeń kultury fizycznej,
władz administracji terenowej i organizacji pozarządowych, by każdy mógł
spełniać zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia i ekspertów na temat
niezbędnego minimum aktywności fizycznej. Hasło "sport to zdrowie"
nie realizowane w postaci prozdrowotnego sportu dla wszystkich staje się pustym
banałem.
Jest coraz więcej naukowych dowodów mówiących o potrzebie
zwiększonej codziennej umiarkowanej aktywności fizycznej. Przez wiele lat
funkcje społeczno-wychowawcze i zdrowotne były traktowane równolegle. W ostatniej
dekadzie w związku z nasilaniem się chorób cywilizacyjnych, wynikających m.in.
z niedostatku aktywności fizycznej jest nagłaśniana motywacja i oczekiwania w
kierunku poprawy zdrowia jednostek i populacji przez zwiększoną aktywność
fizyczną. Bardziej ograniczona dostępność dzieci i młodzieży do sportu i zajęć
pozaszkolnych przez ostatnią dekadę, rosnąca przestępczość nieletnich, ekscesy
na stadionach są dowodem zaniedbań w zakresie wychowania w kulturze fizycznej,
grożą poważnymi patologiami trudnymi do odrobienia.
Dostępność do sportu i rekreacji oznacza możliwość
korzystania z obiektów i urządzeń sportowych, z opieki instruktorów, animatorów
i trenerów, Oznacza możliwość uczestniczenia w zajęciach, treningach i
imprezach. Najbardziej wartościowe z punktu widzenia społeczno-wychowawczego,
sportowego i zdrowotnego jest uczestnictwo w systematycznych zajęciach w czasie
wolnym, prowadzonych przez ogniska TKKF, kluby, ośrodki, stowarzyszenia
sportowe i placówki społeczno-wychowawcze, co wymaga od tych instytucji i
placówek poważnej, szeroko zakrojonej systematycznej pracy z grupami, zgodnie z
prawem i ideałami sportu dla wszystkich. W aktualnej sytuacji infrastruktura
decyduje w znacznym stopniu o zakresie programu rekreacji, jaki możemy
adresować do różnych grup społeczno-demograficznych. Im oferta jest szersza,
tym pojawia się większa szansa na szerszy odbiór społeczny. Problem polskiego
sportu dla wszystkich polega na trudnościach w osiągnięciu znacznego
zwiększenia systematycznego uczestnictwa. Na przeszkodzie stoi szereg trudnych
barier, a głównie barier ekonomicznych, kulturowych i edukacyjnych. Niestety
miasta i gminy uciekają często z przypisanego im w tym względzie zadania w
łatwiejszy i bardziej komercyjny sport wyczynowy. Podstawową bazą na szczeblu
lokalnym jest w przeważającej mierze baza szkolna (sale, boiska) dzierżawiona w
godzinach pozalekcyjnych(na zasadach komercyjnych) przez ogniska TKKF i inne
stowarzyszenia kultury fizycznej, i większość podmiotów sektora prywatnego.
Niewiele ognisk TKKF a nawet podmiotów sektora prywatnego posiada własne
obiekty sportowe, zwłaszcza pływalnie, hale, sale itp. Mapa usług
sportowo-rekreacyjnych w skali miasta najczęściej bywa odbiciem istniejących
już obiektów szkolnych i komunalnych, klubów sportowych, administracji zieleni
miejskiej i OsiR-ów. Obserwuje się w ostatnich latach dość częstą adaptację
byłych obiektów komunalnych, gospodarczych lub handlowych do potrzeb sportu dla
wszystkich, a także wznoszenie nowych obiektów sportowo-rekreacyjnych np. Fitness
Club’ów, czy zespół basenów tzw. aquaparków.
Rekomendacje ekspertów światowych, co do modelu
przyszłościowego sportu dla wszystkich zmierzają w tym kierunku, aby sport dla
wszystkich widzieć jako aktywność fizyczną, społeczno-wychowawczą służącą
podnoszeniu zdrowia i jakości życia człowieka. Biorąc pod uwagę aktualne trendy
rozwojowe sportu dla wszystkich w świecie rekomenduje się podejmować
rozwiązania organizacyjne i programowe w ścisłym powiązaniu struktur
sportowych, ochrony zdrowia, edukacji społeczno kulturalnych, socjalnych i
ochrony środowiska. Takie interdyscyplinarne i zróżnicowane środowiskowo
podejście może stworzyć lepszą drogę do wtopienia aktywności fizycznej w
styl życia, w codzienność, co jest niezbędnym warunkiem upowszechnienia sportu
dla wszystkich - dla dobra człowieka.
prof. Teresy
Wolańskiej