AKTYWNOŚĆ RUCHOWA W RODZINIE - TURYSTYCZNE FORMY

 

       Mamy już wiosnę, a to wspaniała okazja, aby rozpocząć aktywną turystykę. Po długiej i chłodnej zimie, nadszedł czas, aby odnowić stan psychiczny, odświeżyć nasze ciała i zadbać o figurę, a tym samym o zdrowie.
Naszym najnowszym pomysłem jest stworzenie programu rowerowych wypadów weekendowych propagującego aktywny wypoczynek, odnowę biologiczną, zdrowy tryb życia. W związku z tym proponujemy Państwu TURYSTYCZNE FORMY AKTYWNOŚCI RUCHOWEJ  W RODZINIE  w różnych aktywnych formach do wyboru. Kampanię sportową lub prozdrowotną albo w formie konkursu „Rzuć palenie i wygraj”- Quit & Win 2006, czy też akcji „Rzuć palenie razem z nami”

  

      Rodzina jest podstawową instytucją wychowawczą we wszystkich społeczeństwach. Jest grupą społeczną w której najpełniej kształtuje się świat ludzkich wartości i potrzeb. Ma doniosłe znaczenie w kształtowaniu osobowości jednostki. Jedną z podstawowych funkcji rodziny jest przekazywanie dziedzictwa kulturowego, wprowadzanie młodego pokolenia w całość procesów życiowych, zapewnianie warunków rozwoju, a przede wszystkim troska o zdrowie, pojmowana szeroko jako zdrowy styl życia w kontekście bio-psycho-społecznym.

Rodzina odgrywa istotną rolę w inspirowaniu i stwarzaniu możliwości uczestnictwa w turystyce. W żadnej innej grupie dziecko nie może mieć lepszych warunków do bardziej harmonijnego rozwoju. Nigdzie też nie otrzyma tyle troski, dobra, miłości i oddania. Rodzinne wyjazdy turystyczne np. (na weekendy, czy wakacje), są szansą obserwowania się w odmiennym środowisku, stanowią okazję do zabawy i interesujących przeżyć.

     Współczesna rodzina ma wiodący wpływ na proces wychowania do turystyki. Tego typu działania podejmowane z rodzicami w czasie wolnym mają dla dziecka nie tylko charakter ludyczny, ponieważ wytwarzana atmosfera poszanowania, zrozumienia i zabawy rozwija poczucie akceptacji i bezpieczeństwa. Wspólne przeżycia zdecydowanie wzmacniają więzy rodzinne, a przede wszystkim kształtują określone postawy względem aktywności ruchowej.

Jedna z wielu istniejących definicji turystyki opisuje ją jako całokształt zjawisk ruchliwości przestrzennej, związanych z dobrowolną, czasową zmianą pobytu, rytmu i środowiska życia oraz wejściem w styczność ze środowiskiem odwiedzanym (przyrodniczym, kulturowym bądź społecznym). To pojęcie najlepiej odzwierciedla mocne strony tego rodzaju aktywności ruchowej związane bezsprzecznie z funkcją wychowawczą, zdrowotną i wypoczynkową. Najatrakcyjniejszymi jej formami dla rodziny wydają się być:

Turystyka krajoznawcza jest jedną z ciekawszych form spędzania czasu wolnego przez rodzinę. To dzięki niej mogą być realizowane wychowawcze i poznawcze funkcje turystyki kształtujące rozwój człowieka oraz przygotowujące go do życia w społeczeństwie. Poznawanie kraju ojczystego, regionu, miejsca zamieszkania, jak również gromadzenie o nim różnych wiadomości, ciekawostek i informacji jest motywem przewodnim tego rodzaju turystyki. Zdobywając określony zasób wiedzy, umiejętności i sprawności poszczególni członkowie rodziny mają możliwość orientacji w otaczającej rzeczywistości pod względem przyrodniczym i społecznym oraz kształtują w sobie nawyki właściwych zachowań turystycznych (Borne i wsp. 1998).

Turystyka ekologiczna (ekoturystyka) jest formą turystyki aktywnie zbliżającą człowieka do jego środowiska naturalnego, która pozwala na pełniejsze poznanie związków i zależności zachodzących pomiędzy człowiekiem a środowiskiem. Jest ona oparta na indywidualnym doświadczeniu każdego z uczestników, w tym wypadku, na doświadczeniu poszczególnych członków rodziny. Ekoturystyka odbywa się zwykle na obszarach o najwyższych walorach przyrodniczych i krajoznawczych bezpośrednio przyczyniając się do ochrony środowiska naturalnego i kulturowego danego regionu. Jej uczestnikami są ludzie o wysokiej świadomości ekologicznej oraz wrażliwi na piękno przyrody i krajobrazu, czerpiący zadowolenie z możliwości obserwowania i podziwiania dzikich zwierząt i roślin w ich naturalnym środowisku oraz poznawania obyczajów i kultury danych regionów (Zaręba 2000).

"Turystyka kwalifikowana, według W. Gaworeckiego (2000) jest czasową, dobrowolną, wymagającą przygotowania kondycyjnego i zawodowo - turystycznego, częstą zmianą miejsca w przestrzeni, połączoną ze zmianą codziennego trybu życia, zaspokajaniem potrzeb ruchu i wysiłku fizycznego, osobistego kontaktu z innym środowiskiem społecznym, przyrodniczym i kulturowym oraz potrzeb informacyjno -poznawczych."

Systematyczność w uprawianiu turystyki prowadzi zwykle do wyboru określonej dyscypliny i stopniowego doskonalenia się w niej. W ten sposób rodzina zaczyna uprawiać np. turystykę żeglarską, rowerową czy górską stając się uczestnikami turystyki kwalifikowanej będącej najwyższą formą specjalizacji turystycznej w wybranej dyscyplinie.

Celem uczestników tej turystyki jest wypoczynek, rekreacja, doskonalenie zdrowia, wydolności i sprawności fizycznej oraz wszechstronne poznanie kraju przy równoczesnym wykorzystaniu umiejętności zachowania się w środowisku naturalnym i w obiektach turystycznych, a także posługiwania się sprzętem turystycznym. Ten rodzaj turystyki najbardziej zbliża człowieka do przyrody oraz najskuteczniej regeneruje jego siły, stając się nie tylko koniecznością w dobie zmechanizowanego życia społeczeństwa, ale i pewnego rodzaju modą -zwłaszcza wśród ludzi młodych preferujących aktywny styl życia.

Turystyka wiejska, zwana turystyką zieloną, preferuje bliski związek turystów z miejscową społecznością, wykorzystanie walorów wsi i jej okolicy oraz istniejącej zabudowy w taki sposób, aby w jak największym stopniu zachować środowisko przyrodnicze. Głównym jej celem jest uwypuklenie atrakcyjności środowiska wiejskiego do aktywnego spędzania czasu wolnego. Turystyka wiejska stwarza możliwość wypoczynku w środowisku odmiennym od warunków życia i pracy w mieście. Przebywanie bezpośrednio w nie zanieczyszczonym środowisku przyrodniczym, cisza, spokój oraz korzystanie z wiejskiej zdrowej żywności to jedne z wartościowszych cech turystyki wiejskiej. Dużą atrakcją spędzania czasu wolnego na wsi, szczególnie dla rodziny z dziećmi, jest możliwość kontaktu z życiem wiejskim, zwierzętami domowymi, pracami gospodarskimi, folklorem i kulturą wsi (Sikora 1999).

Turystyka kulturalna ma miejsce wtedy, gdy podstawowym motywem wyjazdu jest chęć zwiedzania obiektów kulturalnych takich jak: miejsca archeologiczne, miejsca upamiętniające wydarzenia historyczne, pałace i zamki minionych epok, muzea, pomniki, galerie sztuki, parki i ogrody o wartościach przyrodniczych, zespoły urbanistyczne miast i dzielnic, obiekty kultu religijnego, trasy turystyczne związane z określoną tematyką, obiekty techniczne, a także uczestnictwo w imprezach artystycznych oraz wydarzeniach kulturalnych (Borne i wsp. 1998).

Wyżej wymienione rodzaje aktywności turystycznej rodziny można z powodzeniem uprawiać w formie wycieczki, biwaku, wędrówki.

Wycieczka jest podstawową i najprostszą formą działalności turystycznej posiadającą wartości poznawcze i wypoczynkowe. Odpowiednio przygotowana i przeprowadzona daje uczestnikom radość i zadowolenie. Aby udało się to bez zakłóceń i komplikacji należy stosunkowo wcześnie przemyśleć cel planowanej wycieczki oraz jej przebieg.

Doświadczenie należy zdobywać na wycieczkach krótkich, kilkugodzinnych. Najlepiej jest więc zacząć przygodę z wycieczkowaniem od najbliższego otoczenia, poznania najbliższej okolicy, jej walorów przyrodniczych, historycznych czy kulturalnych. W tym wypadku rodzic będzie najlepszym i nieocenionym przewodnikiem dla swojego dziecka. W miarę doskonalenia się poszerzamy teren naszego zainteresowania krajoznawczego oraz wydłużamy czas trwania wycieczki. W praktyce często spotykamy się z niedostosowaniem zakresu obszarowego wycieczki do wieku i przy- gotowania turystycznego uczestników, pory roku, możliwości finansowych i środków transportu. Tak więc należy pamiętać, że dzieci młodsze (7 -8 lat) zabieramy na wycieczki w najbliższe okolice w odległości do 5 km od miejsca zamieszkania, dzieci w wieku 9 -10 lat mogą brać udział w wypadach krajoznawczych do 50 km, dzieci 11- 15 letnie doskonale poradzą sobie na wycieczce po województwie lub regionie.

Rodzina wspólnie może opracować trasę wycieczki, uwzględniając wszystkie sugestie poszczególnych jej członków, przygotować niezbędny ekwipunek, wyposażenie i sprzęt turystyczny. Wszyscy uczestnicy wy- cieczki powinni mieć przydzielone zadania, aby każdy mógł się czymś wykazać. Poszczególni członkowie rodziny mogą specjalizować się w wykonywaniu pewnych czynności. Bardzo dobre jest dokumentowanie prze- biegu wycieczki poprzez fotografie, filmy, rysunki czy pamiątki z miejsc, które odwiedziliśmy.

Rodzina powinna dążyć do wypracowania własnych zwyczajów i obrzędów wycieczkowych. Pożądane są zachowania proekologiczne, szanowanie przyrody i jej zabytków, szanowanie miejsc historycznych i kultu religijnego, szanowanie prawa innych uczestników turystyki do spokojnego wypoczynku. Taka wycieczka udaje się najlepiej i chętnie zabieramy się za organizację następnej (Łobożewicz i wsp. 1994).

Biwak jest to postój pod gołym niebem dla odpoczynku, rzadko towarzyszy mu nocleg. Powszechnie definiuje się go jako akcję turystyczną trwającą co najmniej półtora dnia połączona z noclegiem pod namiotem, w stodole lub szałasie, przyrządzaniem posiłków i organizacją zajęć. Definicja ta bardzo często jest mylona z terminem "obozu" (Łobożewicz 1996).

Planując biwak należy pamiętać o wybraniu odpowiedniego miejsca oraz sprecyzowaniu celu, w jakim ten biwak organizujemy. Ważnym elementem jest także odpowiedni sprzęt obozowy: namioty, śpiwory, materace, narzędzia obozowe niezbędne do przygotowania obozowiska oraz sprzęt do gotowania. W dzisiejszych czasach niebezpiecznie jest nocować w dowolnie wybranych miejscach. Najlepiej wybrać się więc na tereny strzeżone, np. w gospodarstwie wiejskim lub na campingu.

Na biwaku uczestnicy uczą się technik turystycznych, rozstawiają namiot, poznają zasady posługiwania się narzędziami obozowymi, przygotowują posiłki, ognisko, organizują życie kulturalne i rozrywkowe biwakowiczom. Pierwszymi nauczycielami w tym względzie są rodzice i to na nich spoczywa obowiązek zaszczepienia bakcyla takiej formy wypoczynku u swoich pociech. Nauczenie dzieci poszczególnych umiejętności  obozowych,

l zaowocuje w przyszłości większą samodzielnością oraz umiejętnością radzenia sobie w sytuacjach ekstremalnych.

Taka forma turystyki ma znamiona przygody, zbliża do środowiska naturalnego, wyrabia zachowania proekologiczne, hartuje organizm i także zacieśnia więzi pomiędzy członkami rodziny i uczy odpowiedzialności za siebie i innych. Biwak jest dobrym sprawdzianem. gotowości uczestników do udziału w wędrówce z nocowaniem pod namiotem, lub do spędzenia wakacji na campingu.

Wędrówka turystyczna odbywa się pieszo lub za pomocą lekkich środków lokomocji, jak rower, kajak, żaglówka, z lekkim sprzętem biwakowym: namiotem, przyborami kuchennymi i żywnością, po terenie naturalnym.

Wędrówka wymaga najwyższych umiejętności turystycznych, dlatego

może wziąć w niej udział tylko rodzina zaawansowana w działalności krajoznawczo -turystycznej, która ma za sobą wiele wycieczek z biwakowaniem, posiada doświadczenie w zakresie prawidłowego stosowania technik turystycznych, odznacza się wysoką sprawnością fizyczną oraz odpornością na niewygody.

Uczestnicy sami we własnym zakresie przygotowują posiłki i zakładają obóz, muszą także posiadać umiejętność posługiwania się mapą i przewodnikiem, ponieważ sami organizują zwiedzanie.

Rodzina może organizować sobie wędrówkę w sposób różnorodny. Poruszając się rowerami czy żaglówką cały ekwipunek przewożony jest tym środkiem lokomocji, natomiast podczas wędrówki pieszej cały sprzęt , turystyczny przenoszony jest na plecach. Uczestnictwo w wędrówce turystycznej uczy poszczególnych członków rodziny poświęcenia i wytrwałości .w dążeniu do celu; realizowania  postawionych zamierzeń, ćwiczenia silnej woli, odporności  na trudy I niewygody oraz poczucia odpowiedzialności.

Turystyka wędrówkowa umożliwia turystom nieprzerwany kontakt z przyrodą w zmieniającym się w toku wędrówki krajobrazie i środowisku. Udział w wędrówce zmusza uczestników do wyrabiania orientacji w terenie oraz podejmowania decyzji i działania w zależności od zaistniałej sytuacji. Przebywanie na łonie natury, niejednokrotnie w warunkach ekstremalnych, raz zwiększony wysiłek fizyczny hartuje organizm, a także wyrabia samodzielność i zaradność w sytuacjach kryzysowych (Łobożewicz 1996).

Turystyka ma istotne znaczenie dla współczesnej rodziny o czym można przekonać się już we wcześniejszych rozważaniach na ten temat. Wyrabia nawyk racjonalnego i pożytecznego spędzania czasu wolnego przez rodzinę, rozwija zamiłowania, przyczynia się do integracji rodziny ;: poprzez zabawę. Zapewnia aktywny wypoczynek dla wszystkich jej członków, zbliża do naturalnych warunków przyrody, a przede wszystkim umożliwia wspólne poznawanie kraju, jego dziejów, krajobrazu, przyrody, gospodarki i kultury. Umiejętne pogodzenie bezpiecznej zabawy i uprawiania wybranego rodzaju turystyki z regeneracją i odbudową sił biologicznych i psychofizycznych oraz zdobywanie nowych doświadczeń i wiadomości nakłada na rodziców obowiązek właściwego planowania i programowania działalności turystycznej (Łobożewicz i wsp. 1994).

 

 

Wskazówki praktyczne w organizacji wyjazdów turystycznych rodziny

 

1.                 Rodzinne wycieczki piesze, rowerowe, samochodowe i autokarowe:

 

2.         Obozy wędrowne i biwaki:

Kilka ważnych uwag dla rodziców:

 

  1. Dzielcie się swoimi odczuciami z dziećmi.
  2. Bądźcie uważni i skierowani na dzieci.
  3. Umiejętnie skupiajcie uwagę dzieci.
  4. Pamiętajcie o zachowaniach spontanicznych
  5. Najpierw obserwujcie i doświadczajcie a dopiero potem mówcie.
  6. Pozwólcie by odczucia radości i szczęścia przenikało wszelkie przeżycia.
  7. Wykorzystujcie różne gry, zabawy i zadania by angażować swoją rodzinę.
  8. Pamiętajcie by wasz wspólny wyjazd był aktywny ruchowo.
  9. Nigdy nie zmuszajcie do uczestnictwa a raczej zainteresujcie.
  10. Nie zapominajcie o ciekawostkach z regionu w którym obecnie przebywacie (Soida 1993).

Na podst.: -  materiałów Honoraty  Godlewskiej  i zespołu

Piśmiennictwo:

ZG TKKF „Rekreacja w rodzinie” W-wa  2003

Borne H., Doliński A.: 1998. Organizacja turystyki. WSiP, Warszawa. Gaworecki W.: 2000. Turystyka. P WE, Warszawa.

Łobożewicz T., Wolańska T.: 1994. Rekreacja i turystyka w rodzinie. PTNKF, Warszawa. Łobożewicz T.: 1996. Turystyka dzieci i młodzieży szkolnej. Wyd. AWF, Warszawa. Sikora J.: 1999. Organizacja ruchu turystycznego na wsi. WSiP, Warszawa.

Soida D.: 1993. Bądź mistrzem -przyjacielem czyli edukacja ekologiczna na wesoło. Ośrodek Edukacji Ekologicznej RPK OA PTTK w Krakowie.

Zaręba D.: 2000. Ekoturystyka. Wyzwania i nadzieje. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa.